|
|
2003-05-26
Zbrodnie prowokowało NKWD
Z prokuratorem Rochem
Waszakiem z poznańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej rozmawia Wojciech
Wybranowski
Panie prokuratorze, morderstwa, zbrodnie i tortury
wobec Polaków, jakie miały miejsce w Brześciu i okolicach, wiążą się nie tylko
ze sprawą Związku Obrońców Wolności. Prześladowania ludności polskiej tam
mieszkającej zaczęły się dużo wcześniej, wraz z wkroczeniem na te tereny Armii
Czerwonej. Czy można choćby w przybliżeniu ustalić, ilu Polaków zostało tam
zamordowanych?
- Nie chcę i nie mogę podawać żadnych liczb. Jest to tak
zwana "ciemna liczba". Upływ czasu, zniszczenie materiałów, śmierć naocznych
świadków lub też osób pokrzywdzonych w wyniku represji uniemożliwiają dokładne
stwierdzenie, ilu Polaków było torturowanych w Brześciu, ilu zamordowano w
tamtejszym więzieniu. Z całą pewnością było ich bardzo wielu, ale obawiam się,
że dokładnej liczby nigdy nie uda się ustalić.
Skąd taka nienawiść do
Polaków? Z akt śledztwa wynika, że jeszcze w 1948 roku można było zostać
zatrzymanym przez białoruskie MGB tylko za to, że mówi się po polsku, chodzi do
polskiego kościoła, propaguje polską kulturę...
- Najczęściej było to
spowodowane wykorzystywaniem i podsycaniem antagonizmów narodowych. Mówiono, że
polski gospodarz był bardziej zamożny, że burżuj. Oczywiście, było to sztucznie
sterowane i podsycane przez agentów NKWD, którzy w ten sposób chcieli obudzić
nienawiść do Polaków i znaleźć jakieś usprawiedliwienie dla zbrodni, których się
na Polakach właśnie ci funkcjonariusze NKWD dopuszczali.
Historycy
podkreślają, że współżycie między Polakami a Białorusinami układało się
dobrze.
- Wielu świadków przesłuchanych przez nas, zresztą nie tylko w
tym śledztwie, podkreślało, że do czasu wejścia na te tereny Armii Czerwonej
współpraca międzysąsiedzka między Polakami a Białorusinami była wspaniała. Nie
było żadnych waśni na tle narodowościowym czy religijnym. Mogę podać kilka
przykładów. Jeżeli w jakimś miasteczku, gdzie mieszkała polska ludność katolicka
i białoruska prawosławna, był tylko jeden kościół, to najpierw odprawiano Mszę
św. dla katolików, a zaraz potem w tym samym kościele odbywała się msza dla
wyznawców prawosławia. Wszystko w największej zgodzie. W szkołach uczono obu
języków. Kiedy pojawiały się jakieś różnice, na przykład wynikające z kalendarza
- vide Święta Bożego Narodzenia - to najpierw ludność białoruska obchodziła je
wspólnie z Polakami, a później obywatele polscy razem z Białorusinami według ich
kalendarza. Wszystko, co złe - prześladowania, aresztowania - zaczęło się
dopiero po 17 września 1939 roku, po wkroczeniu na te tereny Sowietów. To
również potwierdza tezę, że była to prowokacja i inspiracja sowieckich służb
specjalnych.
W trakcie śledztwa pojawiają się we wspomnieniach świadków
miejsca pochówku pomordowanych Polaków: okolice więzienia w Brześciu, "Łysa
Góra", "hyclówka".
Czy podjęto jakieś starania zmierzające do
upamiętnienia pomordowanych Polaków, ewentualnie ekshumacji zwłok?
-
Warto wspomnieć o jeszcze jednym miejscu, nazwanym przez miejscową ludność
"końskim cmentarzem". Tam również miano grzebać Polaków. Dzisiaj jednak, dopóki
nie zostanie zakończone śledztwo, trudno mi powiedzieć, co i jak zostanie w tej
sprawie przeprowadzone. W kilku przypadkach ekshumacja zwłok na pewno będzie
niemożliwa, znajdują się tam bowiem już budynki użyteczności publicznej, szkoły,
szpitale. Nie możemy przecież teraz wyjść z wnioskiem o wyburzenie
tego.
A jak dzisiaj układa się współpraca z władzami białoruskimi,
jeśli chodzi o dostęp do dokumentów, nazwisk czy materiałów?
- Muszę
powiedzieć, że ja ze swojej strony, występując do strony białoruskiej o pomoc
prawną, spotkałem się z życzliwością, wszystko załatwiano sprawnie i szybko. Nic
nie wskazuje na to, żeby Białorusini próbowali przed nami coś
ukryć.
Dziękuję za rozmowę.
Nasz Dziennik
|
Drukuj
